The Reforms of Umar ibn Abd al-Aziz in the Umayyad Caliphate

  • Muqoddam Cholil STAI Dirosat Islamiyah Al-Hikmah
  • Ahmad Faris STAI Dirosat Islamiyah Al-Hikmah
Keywords: Umar bin Abdul Aziz, Umayyad Dynasty, reform, Islamic governance, Bayt al-Mal, justice.

Abstract

After approximately four decades of Umayyad rule, several political, administrative, and moral problems emerged within the caliphate. Some rulers were perceived as moving away from the ethical foundations of Islamic governance, creating injustice, nepotism, and social tension. This article describes the reforms of Caliph Umar bin Abdul Aziz within the Umayyad government by strengthening the original manuscript through a qualitative library research design, historical-content analysis, and recent secondary literature. The revised analysis shows that Umar bin Abdul Aziz’s reform was not merely moral advice, but a structured governance agenda: protecting the weak, correcting nepotism, replacing unjust governors, restoring public assets to the Bayt al-Mal, strengthening accountable administration, and directing power toward public welfare. Although his reign was brief, the reform model remains relevant for discussions on clean government, social justice, bureaucratic reform, and ethical leadership.

References

Abu Na’im al-Isfahani. (1988). Hilyatu al-auliya wa tabaqat al-asfiya (Juz 5). Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Ahmad Amin. (n.d.). Duha al-Islam. Dar al-Kitab al-Arabi.
Ahmad Syalaby. (1975). Dawlah Umayyah. Pustaka Nasional.
Al-Baladhuri. (1959). Futuh al-buldan. Al-Maktabah al-Tijariyyah al-Kubra.
Al-Baladhuri. (1996). Ansab al-asyraf. Dar al-Fikr.
Al-Mas’udi. (1967). Muruj al-dhahab wa ma’adin al-jauhar. Dar al-Sadir.
The Qur’an and its translation. (n.d.). Mujamma Khadim al-Haramain al-Syarifain al-Malik Fahd li al-Matba’ah al-Syarifah.
Al-Suyuthi, J. (n.d.). Tarikh al-khulafa. Dar al-Fikr.
Al-Tabari, M. J. (1989). Tarikh al-umam wa al-muluk. Mu’assasah al-A’la li al-Matbu’ah.
Anzaikhan, M., & Idani, F. (2022). Kepemimpinan ideal Umar bin Abdul Aziz dan relevansinya terhadap konsep pemerintahan modern: Studi analisis pemikiran Fahruddin Faiz. Politica: Jurnal Hukum Tata Negara dan Politik Islam, 9(2), 125–139.
A’yun, S. Q., All Habsy, B., & Nursalim, M. (2025). Model-model penelitian kualitatif: Literature review. Jurnal Penelitian Ilmu Pendidikan Indonesia, 4(2), 341–354.
Budiatri, A. P., Haris, S., Romli, L., Nuryanti, S., Nurhasim, M., Darmawan, D., & Hanafi, R. I. (2017). Faksi dan konflik internal partai-partai politik di Indonesia era reformasi. Jurnal Penelitian Politik, 14(2), 265–279.
Cholil, M. (2000). Reformasi Umar bin Abdul Aziz dalam pemerintahan Bani Umayyah [Artikel]. STAI Dirosat Islamiyah Al-Hikmah Jakarta.
Dacholfany, M. I. (2015). Reformasi pendidikan Islam dalam menghadapi era globalisasi: Sebuah tantangan dan harapan. Akademika, 20(1), 173–194.
Hamka. (1987). Sejarah umat Islam. Pustaka Nasional.
Ibn al-Atsir. (n.d.). Al-kamil fi al-tarikh (Vol. 4). Dar al-Fikr.
Ibn al-Jawzi, J. A. A. F. A. A. R. B. A. (1992). Sifatu al-safwah. Dar al-Fikr.
Ibn Khaldun. (1995). Mukaddimah Ibn Khaldun. Dewan Bahasa dan Pustaka.
Ibn Katsir. (1992). Al-bidayah wa al-nihayah (A. A. Wahab, Ed.). Dar al-Hadith.
Ibn Sa’ad. (n.d.). Al-tabaqat al-kubra (Juz 5). Dar al-Sadir.
Istighfari, T., & Sudjatnika, T. (2025). Gerakan Arabisasi pada masa Dinasti Umayyah: Dampak terhadap masyarakat Islam dan non-Islam. Jejak Digital, 1(4b), 1694–1703.
Khairunnisa, F., Oktaviani, S., & Fadhilah, Z. N. (2021). Kebijakan ekonomi pada masa kegemilangan Islam Umar bin Abdul Aziz. Journal of Islamic Manajemen Applied (JISMA), 1(1), 1–7.
Levy, R. (1957). The social structure of Islam. Cambridge University Press.
Maulidan, A. C., Rhamadan, F. S., & Rahma, D. (2024). Sejarah peradaban Bani Umayyah dan pengaruhnya terhadap penyebaran Islam di Nusantara. Jurnal Artefak, 11(2), 159–180.
Mendrofa, H. P., Supriadi, B., Yustiari, S. H., Lubis, A. F., & Khairunnisa, M. (2025). Analisis efektivitas reformasi birokrasi dalam meningkatkan kualitas pelayanan publik di Indonesia. Jurnal Kolaboratif Sains, 8(1), 537–545.
Muliadi, Nurfadillah, & Rama, B. (2025). Khalifah Umar Bin Abdul Aziz dan kebijakan politiknya. ULIL ALBAB: Jurnal Ilmiah Multidisiplin, 4(2), 504–509.
Nurhalisa, Hidayati, T., & Maulana, A. W. (2024). Revolusi ekonomi Daulah Umayyah: Kebijakan Umar Bin Abdul Aziz dan filosofi kesejahteraan Islam. Tsarwah: Jurnal Ekonomi dan Bisnis Islam, 9(2), 118–125.
Sjadzali, M. (1990). Islam dan tata negara: Ajaran, sejarah, dan pemikiran. UI Press.
Sutrisno, N., & Poerana, S. A. (2020). Reformasi hukum dan realisasi investasi asing pada era Presiden Joko Widodo. Undang: Jurnal Hukum, 3(2), 237–266.
Syamsuddin, S. (2006). Book review: Beberapa tema reformasi dalam Islam. Al-Jami’ah, 44(2), 487–495.
Virnanda, V., Ananda, D. F., & Ningsih, N. F. (2025). Mengembangkan sikap sosial siswa sekolah dasar melalui model pembelajaran kooperatif: Analisis literatur kualitatif. Jurnal Penelitian Nusantara, 1(6), 1–9.
Wati, L., Wulandari, R., Shylviana, S., Idami, R., & Fuadi, S. (2025). Dinasti Umayyah (661–750 M): Peninggalan sejarah dan pengaruhnya dalam perkembangan Islam. Reflection: Islamic Education Journal, 2(3), 287–295.
Wibowo, A. A., & Kertati, I. (2022). Reformasi birokrasi dan pelayanan publik. VOL, 3(1), 1–12.
Wijaya, D. N. (2013). Mentalitas pemuda pada masa pergerakan dan masa reformasi di Indonesia: Dari berani berpengetahuan hingga takut berpengetahuan. Susurgalur: Jurnal Kajian Sejarah & Pendidikan Sejarah, 1(1), 75–84.
Published
2026-07-20
How to Cite
Cholil, M., & Faris, A. (2026). The Reforms of Umar ibn Abd al-Aziz in the Umayyad Caliphate. DAWUH : Islamic Communication Journal, 7(2), 378-385. https://doi.org/10.62159/dawuh.v7i2.2635
Section
Articles